Đế chế có những bản nào? Danh sách đủ AoE1, AoE2, AoE3, AoE4 và họ hàng

Nói "Đế chế" ở Việt Nam thường là nói đúng một bản

Với phần lớn anh em, câu rủ nhau "tối chém chế không" chỉ mang đúng một nghĩa: bản năm 1997, đánh luật đời 3 không thành. Cách gọi đó hình thành từ thời quán net và nó đúng với trải nghiệm của cả một thế hệ. Tuy nhiên, nếu bây giờ tìm cái tên ấy trên web hoặc trên một nền tảng chơi game như Steam, thứ hiện ra sẽ là một danh sách dài hơn nhiều: có bản đề số, có bản gắn thêm chữ Definitive Edition, lại có cả những cái tên nghe rất quen mà thật ra không thuộc series Đế chế.

Bài này xếp lại cả kệ hàng đó cho gọn, đi lần lượt từng game một: Đế chế 1 rồi bản làm lại của nó, Đế chế 2 rồi bản làm lại, Đế chế 3 rồi bản làm lại, Đế chế 4, cuối cùng là hai cái tên hay bị xếp nhầm mâm là Age of Mythology và Empire Earth. Mỗi bản ra năm nào, ai làm, khác nhau ở chỗ nào, và bản nào tới giờ vẫn còn ra nội dung mới. Cuối bài là phần thiết thực nhất với người đọc ở Việt Nam: trong ngần ấy cái tên, chỗ nào tối bật máy lên là còn có người đánh cùng.

Đế chế 1 (1997) và bản mở rộng Rise of Rome

Đế chế 1 ra ngày 15 tháng 10 năm 1997, do Ensemble Studios phát triển và Microsoft phát hành. Gần đúng một năm sau, ngày 31 tháng 10 năm 1998, bản mở rộng Rise of Rome bổ sung thêm nền văn minh và quân mới, trong đó có lạc đà.

Ở Việt Nam, đây là bản gắn với cả một nếp chơi riêng mà không tài liệu chính thức nào ghi lại. Trước hết là luật: "đời 3 không thành", tức vào trận từ đời 3 và bỏ luôn thành với chòi ra khỏi cuộc chơi. Đây là luật do cộng đồng tự đặt chứ trong game không hề có quy định nào như vậy. Bên cạnh luật còn có kèo, tức thể thức của ván đấu mà hai bên thống nhất trước khi vào, chẳng hạn chạm 3 hay solo random. Hai thứ đó khác nhau, và người mới ngồi vào bàn mà lẫn lộn là lạc nhịp ngay ván đầu tiên.

Cũng nên nhớ một chi tiết sẽ còn quay lại nhiều lần ở phần sau: Ensemble Studios, cái tên đứng sau bản này và hai bản kế tiếp, bị Microsoft công bố đóng cửa năm 2008 và giải thể đầu năm 2009. Chính vì vậy, mọi bản ra sau đó trong series đều do những studio khác tiếp quản.

Đế chế 1 Definitive Edition (2018) và đường sống thứ hai mang tên Return of Rome

Bản làm lại đầu tiên ra ngày 20 tháng 2 năm 2018, do Forgotten Empires cùng Tantalus Media thực hiện và Microsoft Studios phát hành. Phần nâng cấp gồm đồ hoạ hỗ trợ độ phân giải 4K, nhạc nền thu lại, quân tìm đường tốt hơn và chơi mạng qua hệ thống Xbox Live. Ban đầu bản này độc quyền trên Windows Store, tới ngày 19 tháng 8 năm 2019 mới lên Steam kèm khả năng chơi chéo giữa hai nền tảng. Mô tả trên trang bán hàng nói rõ đây là bản gom toàn bộ nội dung đã phát hành chính thức của bản gốc, nên mua một lần là đủ.

Giới phê bình đón nhận ở mức trung bình: Metacritic 69 trên 100, PC Gamer chấm 60, GameSpot cho 6 trên 10. Còn ở Việt Nam thì bản này không bắt được cộng đồng, dân Đế chế 1 phần lớn vẫn ở lại bản cũ và tới giờ vẫn vậy. Cho nên nếu bạn mua bản Definitive Edition với hy vọng vào đó gặp lại anh em quen mặt, nhiều khả năng sẽ hụt.

Có điều Đế chế 1 còn một đường sống thứ hai mà nhiều người bỏ sót. Ngày 16 tháng 5 năm 2023, bản mở rộng Return of Rome đưa nguyên trò chơi năm 1997 vào làm một chế độ nằm bên trong Đế chế 2 Definitive Edition, đủ 16 nền văn minh (civ) gốc. Hai bên tách bạch hẳn, civ của chế độ này không đánh chung được với civ của Đế chế 2, nên đừng hình dung đây là trộn hai game vào một.

Điểm đáng nói nhất với người đọc ở Việt Nam là chế độ đó có thêm một nền văn minh độc quyền chưa từng tồn tại trong bản 1997: Lạc Việt. Theo trang chủ của nhà phát hành, civ này có dân hái lượm nhanh hơn 20%, ra lính nhanh hơn 25%, quân ra từ trại bắn được cộng 2 giáp, còn thưởng đồng đội là nhà dân và ruộng xây nhanh hơn 50%. Lạc Việt chỉ có trong chế độ Return of Rome, không có ở bản 1997 gốc, nên muốn cầm thì phải mua bản mở rộng đó.

Đế chế 2 (1999) và The Conquerors

Đế chế 2, tên đầy đủ là The Age of Kings, ra ngày 30 tháng 9 năm 1999 và vẫn do Ensemble Studios làm. Bản gốc có 13 nền văn minh, kéo bối cảnh sang một nghìn năm Trung Cổ với bốn đời đi từ Dark Age qua Feudal, Castle rồi Imperial. Bản mở rộng The Conquerors ra ngày 24 tháng 8 năm 2000.

Về cơ chế, bản này giữ lại khá nhiều nếp cũ của Đế chế 1. Lên đời vẫn bằng nhà chính, và vẫn phải dựng đủ số công trình của đời đang chơi mới bấm được, y như bản 1997, tuy ở bản đang chơi hôm nay thì riêng Khmer được miễn điều kiện công trình đó. Tài nguyên cũng vẫn bốn loại, trong đó đá gánh riêng phần xây thủ vì tường, chòi lẫn lâu đài đều ăn đá. Bên cạnh đó, mỗi nền văn minh có một tới hai quân đặc trưng ra từ lâu đài, kèm công nghệ riêng của civ đó.

Đế chế 2 Definitive Edition (2019), bản gần như năm nào cũng có mở rộng

Bản này ra ngày 14 tháng 11 năm 2019 trên Windows, sau đó lần lượt sang Xbox ngày 31 tháng 1 năm 2023, PlayStation 5 ngày 6 tháng 5 năm 2025 và macOS ngày 28 tháng 5 năm 2026. Điểm số thuộc hàng cao nhất trong các bản làm lại: Metacritic 84 trên 100 và 92% giới phê bình trên OpenCritic khuyên chơi, kèm khả năng chơi chéo giữa PC, Xbox và PlayStation.

Tuy nhiên, cái khiến bản này đứng riêng thì lại nằm ở nhịp ra nội dung chứ điểm số mới chỉ là một nửa câu chuyện. Từ năm 2021 tới nay gần như năm nào cũng có bản mở rộng, gần nhất là The Last Chieftains ngày 17 tháng 2 năm 2026, và The Viking Sagas đã công bố cho năm nay nhưng tới đầu tháng 8 vẫn chưa phát hành. Số nền văn minh vì thế cứ dài thêm mãi. Sở dĩ bài này không chốt một con số cụ thể là bởi ba nguồn đọc trong cùng một ngày đã cho ba con số khác nhau, nên bạn cứ tạm hình dung là hàng chục civ và danh sách vẫn còn dài thêm sau mỗi bản mở rộng.

Đế chế 3 (2005) và hai bản mở rộng

Đế chế 3 ra ngày 18 tháng 10 năm 2005, tiếp nối đúng chỗ Đế chế 2 dừng lại: bối cảnh khoảng từ năm 1500 tới 1900, thời người châu Âu sang Tân Thế giới. Hai bản mở rộng lần lượt là The WarChiefs ngày 17 tháng 10 năm 2006 và The Asian Dynasties ngày 23 tháng 10 năm 2007.

Về cơ chế thì đây là bản đi xa khỏi công thức chung nhất. Game có năm đời thay vì bốn, và chỉ ba tài nguyên là thực, gỗ cùng coin - không hề có đá. Đặc biệt nhất là Home City, một thành phố mẹ nằm ngoài trận đấu và không ai đánh được, nơi bạn rút thẻ bài gửi tiếp tế về cho quân mình. Một bộ bài gồm 20 thẻ, đánh càng nhiều thì tích điểm kinh nghiệm càng mở thêm thẻ mới. Nói cách khác, đây là bản duy nhất trong cả series có phần tiến triển giữ lại được giữa các trận.

Bản mở rộng The Asian Dynasties còn để lại một di sản mà nhiều người không biết là của Đế chế 3. Ba civ châu Á thêm vào lần đó không lên đời ở nhà chính như phần còn lại của bảng, mà phải dựng một Wonder chọn từ một danh sách, mỗi cái cho một phần thưởng khác nhau. Đó chính là ý tưởng mà Đế chế 4 sẽ lấy lại và áp cho gần như toàn bộ bảng civ, dưới cái tên Landmark.

Còn nếu xếp cả series theo tốc độ game, tức là dân đi nhanh hay chậm, quân xông lên nhanh hay chậm khi đã đẩy thiết lập tốc độ lên mức cao nhất, thì Đế chế 3 nhanh nhất, trên cả Đế chế 1, sau đó mới tới Đế chế 4, còn chậm nhất là Đế chế 2.

Đế chế 3 Definitive Edition (2020) và chuyện bản cũ đã bị gỡ

Bản làm lại ra ngày 15 tháng 10 năm 2020, gộp sẵn cả hai bản mở rộng cũ và thêm hai nền văn minh mới là Inca cùng Thuỵ Điển.

Có một điều phải nói rõ vì nó ảnh hưởng thẳng tới chuyện mua bán: bản không phải Definitive đã bị gỡ khỏi Steam ngày 8 tháng 10 năm 2024, và dịch vụ chơi mạng của nó ngừng hẳn ngày 30 tháng 10 cùng năm. Do đó, bây giờ nói chơi Đế chế 3 thì chỉ còn đúng một nghĩa là chơi bản Definitive Edition, không còn lựa chọn nào khác.

Bù lại, nội dung vẫn đang ra. Bản The Baltic Powers mang hai civ Danes và Poles hẹn ngày 10 tháng 9 năm 2026, tức là còn khoảng một tháng nữa tính từ lúc bài này cập nhật.

Đế chế 4 (2021), bản mới nhất của series

Đế chế 4 (tên chính thức Age of Empires IV, viết tắt AoE4) ra ngày 28 tháng 10 năm 2021 trên Windows, lên Xbox ngày 22 tháng 8 năm 2023 và PlayStation 5 ngày 4 tháng 11 năm 2025. Lần này người làm không còn là Ensemble nữa mà là Relic Entertainment cùng World's Edge, do Xbox Game Studios phát hành. Game ra mắt với 8 nền văn minh, đạt Metacritic 81 trên 100 và 82% khuyên chơi trên OpenCritic, hiện có mặt trên cả Steam lẫn Game Pass.

Cơ chế đáng chú ý nhất là cách lên đời. Với hầu hết các civ, muốn lên đời bạn phải chọn dựng một trong hai công trình biểu tượng gọi là Landmark, mỗi cái mở ra một hướng chơi khác nhau, tuy vẫn có civ lên đời ngay tại nhà chính hoặc ở một công trình phụ. Như đã nói ở mục Đế chế 3, đây không phải phát minh của Đế chế 4: bản The Asian Dynasties đã cho ba nền văn minh châu Á lên đời bằng Wonder chọn từ danh sách theo đúng lối đó, Đế chế 4 chỉ lấy ý tưởng ấy làm cơ chế chung cho gần như cả bảng civ.

Khắc chế thì đi theo một vòng khá chặt: giáo khắc kỵ, kỵ khắc cung, cung khắc giáo. Ai quen lối đánh cũ mà ra quân lệch bài sẽ thấy hậu quả rất nhanh.

Dòng nội dung ra đều tay: bản cập nhật kỷ niệm ngày 25 tháng 10 năm 2022 tặng miễn phí hai civ Ottomans và Malians, The Sultans Ascend ngày 14 tháng 11 năm 2023, Knights of Cross and Rose ngày 8 tháng 4 năm 2025, Dynasties of the East ngày 4 tháng 11 năm 2025, Yue Fei's Legacy ngày 7 tháng 5 năm 2026. Sắp tới còn Raiders of the North hẹn mùa thu năm nay, mang Vikings cùng Scots vào game, tính tới đầu tháng 8 thì bản này vẫn chưa phát hành.

Game cũng có bảng xếp hạng chia theo mùa, sáu bậc mỗi bậc ba hạng, cao nhất là Conqueror, với 5 trận xếp hạng đầu mùa để hệ thống định vị trí cho bạn. Nói ngay để khỏi hiểu nhầm: xếp hạng không phải thứ riêng của Đế chế 4, bản nào trong series cũng có bảng xếp hạng của nó. Phần trên chỉ là mô tả cách Đế chế 4 chia bậc, không phải một điểm cộng so với các bản khác.

Age of Mythology (2002) và bản Retold: nhánh thần thoại cùng nhà

Age of Mythology ra mắt cuối tháng 10 năm 2002, cũng do Ensemble Studios làm, nên tuy không mang số hiệu của series chính thì nó vẫn là ruột thịt. Bản mở rộng The Titans ra ngày 30 tháng 9 năm 2003.

Khác biệt cốt lõi nằm ở chỗ bạn không chọn một nước mà chọn một vị thần. Bản năm 2002 mở màn với ba hệ thần là Hy Lạp, Ai Cập và Bắc Âu, phải tới bản mở rộng The Titans mới có thêm hệ Atlantis. Bên cạnh tài nguyên thường, game có riêng một loại gọi là favor, và có hẳn một lớp quân thần thoại đứng cạnh lính thường: Nhân mã, Troll, Cyclops. Chính vì vậy, bài vở ở đây không chỉ xoay quanh chuyện ra quân gì cho đúng khắc chế mà còn quanh chuyện để dành phép thần tới lúc nào.

Bản làm lại tên Age of Mythology: Retold ra ngày 4 tháng 9 năm 2024 trên Windows và Xbox Series X/S, sang PlayStation 5 ngày 4 tháng 3 năm 2025, do World's Edge cùng Forgotten Empires làm chính, kèm Tantalus Media, CaptureAge và Virtuos Games. Bản này cũng chỉnh lại chính cơ chế phép thần: phép giờ dùng được nhiều lần theo thời gian hồi, và mỗi lần dùng lại thì tốn favor. Điểm số khá tốt, Metacritic 83 trên 100 ở bản PC và 79 ở bản Xbox Series X, cùng 86% khuyên chơi trên OpenCritic.

Sau khi ra mắt, Retold có thêm ba gói mở rộng, mỗi gói một hệ thần mới: Immortal Pillars mang hệ Trung Hoa ngày 4 tháng 3 năm 2025, Heavenly Spear mang hệ Nhật Bản ngày 30 tháng 9 năm 2025, và Obsidian Mirror mang hệ Aztec ngày 21 tháng 4 năm 2026 với ba vị thần chính là Quetzalcoatl, Tezcatlipoca và Huitzilopochtli. Nhà phát hành gọi Obsidian Mirror là gói cuối của Expansion Pass, nên tính tới lúc này trang chủ liệt kê bảy hệ thần chơi được: Hy Lạp, Ai Cập, Bắc Âu, Atlantis, Trung Hoa, Nhật Bản và Aztec.

Empire Earth (2001): họ hàng ngoài dòng, chung gốc người thiết kế

Chỗ này cần nói rõ ngay để khỏi nhầm lẫn: Empire Earth không thuộc dòng Đế chế. Đây là một dòng game riêng, ra năm 2001, do Stainless Steel Studios phát triển và Sierra Entertainment phát hành.

Lý do nó hay bị xếp chung mâm nằm ở gốc gác người làm. Rick Goodman, người thiết kế Empire Earth, chính là một trong những nhà thiết kế chính của Đế chế 1. Cho nên game này nhìn giống dòng Đế chế là có lý do thật chứ không phải trùng hợp.

Khác biệt lớn nhất là quy mô thời gian. Bản gốc có 14 kỷ nguyên và 21 nước chơi được, còn bản Gold Edition gộp thêm bản mở rộng The Art of Conquest thì kéo lên 15 kỷ nguyên, đi từ thời tiền sử tới thời không gian. Nghĩa là trong cùng một ván, bạn có thể bắt đầu bằng mấy anh cầm gậy và kết thúc bằng máy móc tương lai - một quy mô mà không bản nào bên dòng Đế chế nhắm tới. Hai bản kế tiếp là Empire Earth II năm 2005 và Empire Earth III năm 2007.

Bản quyền hiện nằm ở Rebellion. Cả ba bản vừa lên Steam lần đầu tiên ngày 26 tháng 5 năm 2026, còn trên GOG thì bản Gold Edition đã bán từ trước. Nghĩa là muốn chơi thì giờ mua thẳng ở một trong hai chỗ đó là xong.

Ở Việt Nam, bản nào đang có người?

Danh sách phía trên là chuyện của cả thế giới. Còn ở nhà thì bức tranh gọn hơn nhiều, và cũng nên nói cho thẳng.

Đế chế 1 vẫn là cộng đồng đông nhất và lâu đời nhất, không bản nào trong series sánh được về bề dày: hai mươi mấy năm sinh hoạt liên tục, có bộ luật riêng, có lớp người chơi gắn bó tới mức nó thành một phần đời họ. Tuy nhiên, có một chuyện phải nói thật, là lớp kế cận đang mỏng dần. Người mới bước vào thưa hơn hẳn lớp trước, mà một cộng đồng dù đông tới đâu thì theo thời gian cũng đi xuống nếu không có người thay thế. Chuyện này thuần là nhân khẩu chứ không phải chuyện game hay dở: bản 1997 vẫn nguyên giá trị của nó, cái đang thiếu chỉ là lớp trẻ chịu ngồi xuống học nó.

Đế chế 2 và Đế chế 4 ở Việt Nam hiện ngang nhau, và cả hai đều là cộng đồng nhỏ nếu đặt cạnh Đế chế 1. Điểm khác nhau nằm ở hướng đi: theo đà hiện nay, Đế chế 4 là bản nhiều khả năng bứt lên hơn trong hai cái tên đó.

Đây là nhận định chứ không phải số liệu, nên xin nói luôn cả cơ sở lẫn giới hạn của nó. Trước hết là mấy thứ KHÔNG dùng làm căn cứ được, vì hai bên ngang nhau cả: chuyện bản nào ra nội dung đều hơn thì không phân định được, bởi cả Đế chế 2 lẫn Đế chế 4 đều đang được cập nhật rất dày; bảng xếp hạng thì bản nào cũng có; mặt nền tảng cũng vậy, cả hai đều đã lên máy chơi game và đều nằm trong Game Pass. Thứ Đế chế 4 thật sự có riêng chỉ là tuổi đời: nó là bản mới nhất của series, vòng đời nội dung còn dài ở phía trước. Phần còn lại thuần là quan sát về hướng đi của lớp người mới ở Việt Nam, và theo đà hiện nay thì họ đang nghiêng về cửa này.

Thêm một điểm nhỏ dành riêng cho người đang cầm Đế chế 1: tốc độ game của Đế chế 4 chậm hơn bản 1997, dân và quân đều đi thong thả hơn, nên tay bạn không phải chạy gấp hơn thói quen cũ.

Còn câu hỏi cuối, nên bắt đầu từ đâu, thì thật ra danh sách trên đã trả lời được một nửa: riêng trong năm 2026, Đế chế 2 và Đế chế 4 đều đã ra nội dung mới còn Đế chế 3 có bản mở rộng hẹn tháng 9, nên chọn cửa nào trong ba cửa đó cũng không sợ bị bỏ rơi giữa đường. Nửa còn lại phụ thuộc vào chuyện bạn muốn ngồi cùng ai: giữ nếp cũ với anh em Đế chế 1, hay đi theo bản mà theo đà hiện nay nhiều khả năng hút được lớp người mới ở Việt Nam. Nghiêng về vế thứ hai thì Đế chế 4 là chỗ để bắt đầu.